การขอรับใบอนุญาตภาคีวิศวกรในประเทศไทย และ การศึกษาวิชาวิศวกรรมศาสตร์ในประเทศฝรั่งเศส

นักศึกษาจำนวนมาก ยังมีความเข้าใจที่สับสนเกี่ยวกับการศึกษาสาขาวิศวกรรมศาสตร์ในประเทศฝรั่งเศส  ปริญญาบัตรวิศวกร Grande Ecole  และการประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม ในประเทศไทยอยู่  จึงขอให้ข้อมูลที่เป็นปัจจุบัน ณ เดือนมีนาคม 2560 ดังนี้

ในประเทศไทย การประกอบวิชาชีพวิศวกรรม แตกต่างจากวิศวกรรมควบคุม
พรบ. วิศวกร พ.ศ. 2542 ได้ให้อำนาจกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงกำหนดสาขาวิชาชีพวิศวกรรม และ วิชาชีพวิศวกรรมควบคุม ซึ่งกฎกระทรวง พ.ศ. 2550  ระบุว่า

ข้อ ๑ ให้กำหนดเพิ่มเติมสาขาวิศวกรรมดังต่อไปนี้เป็นวิชาชีพวิศวกรรม
(๑) วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม
(๒) วิศวกรรมเคมี

ข้อ ๒ ให้วิชาชีพวิศวกรรมในสาขาดังต่อไปนี้เป็นวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม

(๑) วิศวกรรมโยธา
(๒) วิศวกรรมเหมืองแร่
(๓) วิศวกรรมเครื่องกล
(๔) วิศวกรรมไฟฟ้า
(๕) วิศวกรรมอุตสาหการ
(๖) วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม
(๗) วิศวกรรมเคมี

และ พรบ. ฉบับเดียวกันกำหนดใน « มาตรา ๔๕ ห้ามมิให้ผู้ใดประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมหรือแสดงด้วยวิธีใด ๆ ให้ผู้อื่นเข้าใจว่าตนพร้อมจะประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมสาขาใด เว้นแต่จะได้รับใบอนุญาตในสาขานั้นจากสภาวิศวกร »  หมายความว่า การประกอบอาชีพเป็นวิศวกร ไม่จำเป็นต้องมีใบประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม หรือใบ กว.  แต่หากต้องการเป็นวิศวกรควบคุม  จะต้องมีใบ กว.  ซึ่งจำเป็นสำหรับการทำงานของวิศวกรบางสาขาเท่านั้น ได้แก่ งานที่ต้องเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงเป็นอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินของผู้ใช้งานและสาธารณชน จึงจะต้องได้รับการอบรมและทดสอบจากสภาวิศวกรในด้าน จรรยาบรรณ ความปลอดภัย กฎหมายท้องถิ่นผลกระทบสิ่งแวดล้อม และทักษะวิศวกรรม เสียก่อนจึงจะได้เป็นวิศวกรควบคุมที่ได้รับอนุญาตตามกฎหมาย  สาขาดังกล่าวมีทั้งหมด 7 สาขา คือ  วิศวกรรมไฟฟ้า (ไฟฟ้ากำลังและไฟฟ้าสื่อสาร) วิศวกรรมเครื่องกล วิศวกรรมโยธา วิศวกรรมอุตสาหการ วิศวกรรมเคมี วิศวกรรมสิ่งแวดล้อม วิศวกรรมเหมืองแร่

 

ใบ กว. นั้น แบ่งเป็น 4 ระดับตามขอบเขตและความรับผิดชอบของงาน ดังนี้

ระดับภาคีวิศวกรพิเศษ ผู้ที่ขอใบอนุญาตระดับนี้ เป็นผู้ที่อาจเรียนมาน้อยแต่ประสบการณ์สูงมีความถนัดงานก่อสร้างด้านใดด้านหนึ่ง ซึ่งใบอนุญาตระดับภาคีวิศวกรพิเศษนี้จะอนุญาตให้ผู้ถือใบอนุญาตทำการก่อสร้างได้แค่ด้านใดด้านหนึ่งที่ขอไปเท่านั้น และส่วนใหญ่จะเป็นงานในระดับเล็ก ๆ เช่น สร้างสะพาน ถนน หรืออาคารขนาดเล็ก

ระดับภาคีวิศวกร เป็นระดับที่ผู้ที่ผ่านการศึกษาในสถาบันการศึกษาต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น วิศวกรรมศาสตร์ ครุศาสตร์อุตสาหกรรม อุตสาหกรรมศาสตร์ หรือ วิทยาศาสตร์เทคโนโลยี จากสถาบันการศึกษาที่ได้รับการรับรองหลักสูตรจากสภาวิศวกรแล้ว (เช่น สถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย)  หรือ ยังไม่ได้รับการรับรองก็ตาม (เช่น สถาบันศึกษาในต่างประเทศ)  ก็สามารถยื่นขอใบอนุญาตได้  โดยปัจจุบันต้องทำตามขั้นตอนต่าง ๆ ดังนี้ ยื่นขอใบอนุญาต
รอผลการพิจารณา ทดสอบ อบรม จึงจะได้ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพระดับภาคีวิศวกร ซึ่งระดับภาคีวิศวกรนี้มีอำนาจในการลงนามรับรองแบบได้ทุกแบบ ต่างกับภาคีวิศวกรพิเศษที่จะก่อสร้างได้เฉพาะงานที่ถนัดเท่านั้น

– ระดับสามัญวิศวกร เป็นระดับสำหรับวิศวกรผู้มีประสบการณ์ 3 ปีขึ้นไปยื่นผลงาน ผ่านการทดสอบและสัมภาษณ์

– ระดับวุฒิวิศวกร เป็นระดับสำหรับวิศวกรผู้มีประสบการณ์ 5 ปีขึ้นไปยื่นผลงาน และผ่านการทดสอบและสัมภาษณ์ สามารถเป็นที่ปรึกษาโครงการได้

จะเห็นได้ว่าแม้ไม่ได้สำเร็จการศึกษา ป. ตรี หรือ สำเร็จการศึกษา ป. ตรี ในสาขานอกเหนือจากวิศวกรรมศาสตร์ ก็สามารถขอใบอนุญาตประกอบอาชีพวิศวกรรมควบคุมได้  เช่นเดียวกันผู้ที่สำเร็จการศึกษาปริญญาตรี Licence Sciences , Technologies จากมหาวิทยาลัยในฝรั่งเศส สามารถประกอบอาชีพวิศวกรรมควบคุมในประเทศไทยได้หากผ่านการทดสอบจากสภาวิศวกร  และ ผู้ที่ไม่ได้มีใบ กว. ก็สามารถประกอบอาชีพวิศวกรรมได้ ถ้างานที่ทำหรือหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายไม่เกี่ยวข้องกับวิศวกรรมควบคุม

อดีตนักเรียนทุน 1 อำเภอ 1 ทุน ที่ได้เข้าทดสอบและได้ใบ กว. ระดับภาคีวิศวกร ได้ให้ข้อมูลว่า ข้อสอบส่วนใหญ่เป็นภาษาไทย และตอบแบบปรนัย มีให้คำนวณ  และแนะนำให้เตรียมตัวสอบโดยดาวน์โหลดตัวอย่างข้อสอบแต่ละวิชามาลองทำให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้   สำหรับการสอบวิชาเลือก ควรเลือกวิชาที่มีความถนัดหรือเลือกดูที่โจทย์สั้นๆและจำคำตอบได้ง่าย  และหากว่าสอบไม่ผ่านบางวิชา สามารถสอบซ่อมได้โดยเสียค่าสมัครเพิ่มเติม

ในประเทศฝรั่งเศส การประกอบวิชาชีพวิศวกรไม่มีการควบคุม แต่ปริญญาบัตร Diplôme d’Ingénieur ซึ่งเป็นปริญญาบัตรเฉพาะของการศึกษาวิชาวิศวกรรมใน Grande Ecole เป็นหลักสูตรที่มีการควบคุม

สำหรับการประกอบอาชีพวิศวกรในประเทศฝรั่งเศสก็เช่นกัน ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ที่ได้รับปริญญาบัตร Diplôme d’Ingénieur เท่านั้น  ในปัจจุบัน มีคนกว่า 200 000 คน ที่ประกอบอาชีพวิศวกรรมในประเทศฝรั่งเศสที่มิได้มีปริญญาบัตร Diplôme d’Ingénieur  แต่การมีปริญญาบัตรดังกล่าว จะช่วยเพิ่มคุณสมบัติในการสมัครงานเนื่องจากเป็นการศึกษาระบบ Grande Ecole ซึ่งถือว่ามีความเป็นเลิศทางวิชาการ และมีผลต่อการต่อรองเงินเดือน รวมถึงผลประโยชน์ตามข้อตกลงตามสายวิชาชีพ (Convention collective) ซึ่งเป็นเรื่องเฉพาะทางของการประกอบอาชีพในประเทศฝรั่งเศส

ความเป็นเลิศของ diplôme d’ingénieur นั้นมีเหตุผลทางประวัติศาสตร์ คือแรกเริ่มนั้น วิชาวิศวกรรมศาสตร์เปิดสอนใน Ecoles d’Ingénieurs ก่อน  สถาบันที่เก่าแก่ที่สุดก่อตั้งในปี ค.ศ. 1747 คือ Ecole Nationale des Ponts  et Chaussées  ในปี ค.ศ. 2014 จำนวน Ecoles d’Ingénieurs ในประเทศฝรั่งเศสมีจำนวนกว่า 250 โรงเรียน
โดยมากกว่าร้อยละ 90 เป็นโรงเรียนสังกัดสถาบันหรือกำกับโดยองค์กรของรัฐ และร้อยละ 8 – 10  เป็นสถาบันเอกชน     ในปัจจุบัน การสอนวิศวกรรมศาสตร์ในมหาวิทยาลัยในระดับปริญญาตรี – ปริญญาโท เริ่มแพร่หลายมากขึ้น ส่วนใหญ่ใช้ชื่อว่า Sciences  pour l’ingénieur หรือ Ingénierie ความแตกต่างหลักของการเรียนวิศวกรรมศาสตร์ในมหาวิทยาลัย และ ใน Ecoles d’Ingénieurs คือ การคัดเลือกผู้เข้าศึกษาของหลักสูตร Ecoles d’Ingénieurs ( bac +5) จะมีความเข้มข้นกว่ามาก และเมื่อสำเร็จการศึกษาจะได้รับปริญญาบัตร Diplôme d’Ingénieur เทียบเท่า Master 2 แต่ผู้ที่สำเร็จสาขาวิชานี้ในระดับปริญญาตรี และปริญญาโทจากมหาวิทยาลัย โดยใช้เวลาศึกษา 5 ปีเท่ากัน จะได้รับปริญญาบัตร Master 2

กล่าวโดยสรุป

  • การประกอบอาชีพวิศวกรทั้งในฝรั่งเศสและในไทย ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ที่ได้รับปริญญาวิศวกรรมศาสตร์
  • ในประเทศไทย อาชีพวิศวกรควบคุม เป็นอาชีพที่ควบคุมตามกฎหมาย ซึ่งมีสภาวิศวกรเป็นผู้ควบคุม
  • ในประเทศฝรั่งเศส อาชีพวิศวกรไม่ใช่อาชีพควบคุมตามกฎหมาย แต่การศึกษาวิชาวิศวกรรม ใน Grande Ecole เป็นการศึกษาที่มีการควบคุมคุณภาพเพื่อความเป็นเลิศของวิชาชีพ ซึ่งมีคณะกรรมการ Commission des Titres d’Ingénieur เป็นผู้ควบคุม

ผู้ที่สนใจสามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมของการขอใบอนุญาตประกอบอาชีพวิศวกรรมควบคุมในประเทศไทยได้ที่ เว็บไซต์สภาวิศวกร  http://www.coe.or.th/coe-2/main/coeHome.php?aMenu=212  : หน้าหลัก >> สมาชิก / นิติบุคคล > ขอรับใบอนุญาต ภาคีวิศวกร และ การศึกษาสาขาวิศวกรรมเพื่อรับปริญญาบัตร Diplôme d’Ingénieur  ในประเทศฝรั่งเศส ได้ที่ https://www.cti-commission.fr